Logo  
  | home | authors | calendar colophon | links | newsgroups | newsfeed | new | printer version |  
volume 4
augustus 2001

Het spionageverhaal van Andy Archer

 





  RNI Memories (16)
door Hans Knot
Previous
  Radio Northsea International kwam in 1971 een aantal keren negatief in het nieuws. Behalve de conflicten met de Veronica-organisatie waren er de beschuldigingen van Andy Archer. Kwaad over zijn ontslag verklaarde deze deejay aan een journalist van de Telegraaf, dat de zendapparatuur van de MEBO II werd gebruikt voor het doorgeven van geheime informatie. Zo kwam het spionageverhaal over RNI de wereld in. Hans Knot vertelt hier welke informatie de zenders van RNI werkelijk de ether in stuurden in de nachtelijke uurtjes.
 
1 Andy Archer op Radio 199 (1972)

De geschiedenis van Radio Northsea International kent twee perioden. De eerste begon op 23 januari 1970, toen de eerste testuitzendingen werden ontvangen op de 6210 kHz in de korte golf en niet veel later ook in de FM-band via de 102 Mhz. De betreffende testuitzendingen werden verzorgd door Horst Reiner en Roger Day. Kort daarop begon het station met programma's die zowel in het Duits als het Engels werden gepresenteerd. Op 16 februari van dat jaar werd ook de middengolfzender aan boord van het zendschip MEBO II aangezet en vanaf dat moment konden de programma's ook via diverse frequenties op de middengolf worden beluisterd. Een tijd lang tenminste, want al na acht maanden, op 24 september 1970, kwam er een einde aan de uitzendingen en daarmee aan de eerste periode van RNI.

De allereerste, Duitstalige testuitzending door Horst Reiner, waarmee RNI in 1970 haar uitzendingen begon
2 De eigenaren, Meister en Bollier, lieten de deejays een bericht voorlezen, waarin werd gemeld dat de uitzendingen zouden worden gestaakt om Radio Veronica, dat zo geliefd was bij de Nederlanders, niet in het vaarwater te zitten. Daarbij doelend op eventuele maatregelen van de Nederlandse autoriteiten tegen de uitzendingen van RNI, waarbij de activiteiten van Radio Veronica dan natuurlijk ook zouden moeten worden aangepakt. Het bericht miste elke grond. Er was gewoon geen geld meer om de zender in de lucht te houden en de eigenaren hadden een grote financiële schuld bij de Veronica-organisatie met het schip als onderpand. Het laatste officiële uitzenduur werd mede gepresenteerd door Andrew Dawson, beter bekend onder zijn deejaynaam "Andy Archer". Archer had in de jaren zestig al de nodige ervaring opgedaan op een aantal zeezenders, waarbij vooral de periode bij Caroline International hem bekendheid bracht.
De laatste geluiden op RNI op 24 september 1970 met Andy Archer
3 Andy Archer op RNI (1970)

De tweede uitzendperiode van RNI begon 14 februari 1971 met testuitzendingen, waarna de officiële heropening van het station plaatsvond op 20 februari 1971 en duurde tot en met 31 augustus 1974. Eerst was de presentatie alleen in het Engels, maar op 6 maart 1971 volgden ook Nederlandstalige programma's. In datzelfde jaar 1971 kwam de organisatie achter RNI vaak in de publiciteit, en niet alleen in positieve zin. Negatieve uitzonderingen vormden allereerst de rechtszaken met en tegen de Veronica-organisatie, waarmee de laatste partij poogde de herstarte uitzendingen van RNI te laten verbieden. In september 1970 had de Veronica-directie namelijk de eigenaren van het zendschip, de Zwitsers Meister en Bollier, de helpende hand toegestoken en hen een bedrag van een miljoen gulden ter beschikking gesteld, onder de voorwaarde dat ze nooit meer in de Nederlandse taal voor de Nederlandse kust uitzendingen zouden verzorgen. Toen dit toch gebeurde spande de Veronica-organisatie een rechtszaak aan. De rechter bepaalde echter dat hij geen uitspraak kon doen over deze aangelegenheid omdat de activiteiten plaatsvonden in internationale wateren en derhalve niet onder de jurisdictie van de Nederlandse justitie vielen.

Het begin van de officiële uitzendingen van RNI op februari 1971 met Alan West en Steve Merike
4 Een volgende negatieve vloed van publiciteit was het gevolg van de bomaanslag op 15 mei 1971 op het zendschip MEBO II, gepleegd door een aantal duikers in opdracht van een directielid en een staflid van de Veronica-organisatie. In werkelijkheid was er geen opdracht gegeven tot het plaatsen van een bom. De bedoeling was, dat de duikers alles in het werk zouden stellen om de ankerketting van de MEBO II te breken. Het zendschip zou dan in nationale wateren worden gesleept, waarna het schip door de autoriteiten in beslag zou kunnen worden genomen. De betrokkenen pakten de zaken echter een stuk rigoreuzer aan. Een hevige brand aan boord van het zendschip was het gevolg. Gelukkig raakte er niemand gewond en kon de uitzending in de nachtelijke uren worden hervat.
5 Meister en Bollier in de zenderkamer van de MEBO II

Het herstel van de schade zou in eerste instantie in een haven gebeuren, maar de eigenaren van RNI zagen in dat dit wel eens zou kunnen betekenen dat het zendschip alsnog in beslag zou worden genomen. Men besloot de reparaties daarom op volle zee uit te voeren, waarbij onder meer een nieuwe brug werd geplaatst. De drie betreffende duikers, aan wie de directeur en een stafmedewerker van Veronica een forse som geld hadden toegezegd, werden vrijwel direct opgepakt, evenals twee andere Veronica-medewerkers. Allen werden ze veroordeeld tot een gevangenisstraf van een jaar. De duikers probeerden, na vrijlating, nog eenmaal de publiciteit te zoeken door een sit-down-demonstratie te houden voor de ingang van het Veronica-gebouw aan de Utrechtse Weg in Hilversum. De reden was dat men nooit voor de werkzaamheden was uitbetaald. De aanslag had wel tot gevolg dat er debatten werden gehouden in de Tweede Kamer, die later zouden uitlopen op meer uitgebreide debatten, de oprichting van een speciale hoorcommissie en uiteindelijk het invoeren van de anti-zeezenderwet.

6 Een volgende gebeurtenis waarmee de RNI-organisatie negatief in de publiciteit kwam, betrof de verdenking als zou men zich aan boord, naast het verzorgen van radioprogramma's, met spionage-activiteiten bezighouden. De verdachtmaking werd door één van de deejays van RNI zelf in het nieuws gebracht nadat hij was ontslagen. Het begon allemaal met een voorpagina-artikel in de Telegraaf, waarin de betrokken deejay, Andy Archer, naar voren bracht dat de dagelijkse uitzendingen van RNI alleen maar dienden als camouflage voor spionage-activiteiten, die eveneens vanaf het zendschip werden verzorgd. Hij gaf aan dat Duitssprekende technici aan boord van de MEBO II 's nachts op de 31 meter band regelmatig onontcijferbare mededelingen uitzonden. Letterlijk wist Archer te melden: "Zeker twee keer per week blijft 's nachts de grote generator aan boord aan. Toen ik midden in de nacht eens ging kijken, ontdekte ik één van de Zwitserse technici. De toegangsdeur tot de studio had hij afgesloten, maar door de patrijspoort in de deur kon ik hem op de recorders banden zien draaien. Toen ik weer in mijn hut was zette ik de radio aan. Noch op de middengolffrequentie, noch op de FM-frequentie van RNI kon ik iets horen. Toen ik daarentegen op de 31-meterband korte golf luisterde, klonken de meest vreemde geluiden."
7 Meister en Bollier tonen de koppen in de Telegraaf

Archer voegde eraan toen dat ook vanuit de telexkamer aan boord berichten zouden zijn uitgestuurd en dat de toegang tot deze ruimte voor deejays verboden was. Hij voegde daaraan toe dat niemand van de programmamakers zelf ook maar iets had uit te staan met de betreffende activiteiten. Toen ik die bewuste dag Archer's mededelingen in de Telegraaf las, werkte zijn verhaal flink op mijn lachspieren. Deze krant stond er onder aanhangers van de zeezenders nogal om bekend informatie te spuien, zonder andere bronnen te gebruiken. Hierdoor werd vaak niet de complete waarheid gepubliceerd. Zo ook die keer. Zelf liet ik vaak na de close-down de radio op RNI afgestemd staan. Soms werden de reguliere uitzendingen namelijk gevolgd door berichten van technici. Ook bleef de korte-golf-zender wel eens aan staan. Ik nam die uitzendingen dan op. In de tijd gebruikte ik een bandrecorder waarop, op langzaamste snelheid, een ultra-dunne tape liefst acht uur kon draaien. Versneld doorgespoeld kon je bij het afluisteren al snel constateren wanneer er een signaal werd uitgezonden. Meestal vond je dan altijd een paar minuten durend geluid van een opname, die versneld was uitgezonden, vaak vier keer zo snel als opgenomen. Door een paar minuten te spelen met de snelheden van mijn eigen recorder, kon ik de betreffende opname al snel op de normale spreeksnelheid krijgen. Spannende geheime informatie kwam daarmee niet naar boven. De opnamen bevatten altijd technische informatie van de hoofdtechnicus aan de eigenaren van het schip en een opsomming van onderdelen die men in de toekomst aan boord van het zendschip wenste.

Zoals hier te horen valt, had Andy Archer — hier op Radio Caroline International (1967) — zelf ook enige ervaringen met geluiden op de verkeerde snelheid
8 Ook werd er altijd informatie verstrekt over de toestand op zee en de weersverwachtingen. Andy Archer was tegenover de Telegraaf dus duidelijk aan het fantaseren geslagen. hetgeen ook duidelijk wordt als je weet dat in de zogenaamde "telex"-kamer ook de diverse radiotoestellen stonden opgesteld die moesten worden gebruikt voor het opnemen van nieuwsberichten, die dan weer verwerkt moesten worden tot "nieuwe" nieuwsbulletins voor Radio Noordzee. De telex werd ook gebruikt voor berichtgeving vanaf de redactie van het Algemeen Dagblad naar het zendschip toe. Nieuwslezers, die tegelijkertijd ook deejays waren, stelden zelf het nieuws in deze "telex"-kamer samen en hadden dus daadwerkelijk toegang tot de ruimte. Archer kon zijn opmerking over de afgesloten telex-kamer echter makkelijk aan de Telegraaf kwijt. Niet veel mensen waren hiervan op de hoogte. Waarschijnlijk ging het slechts om een heel klein aantal van de RNI-medewerkers, namelijk de direct-betrokkenen en een klein groepje personen die banden hadden met de RNI-organisatie.
9 John de Mol sr.

Dat de directie van de Nederlandse tak van RNI, Radio Noordzee (onderdeel van het Strengholt Concern), geschrokken was van de publiciteit, mag blijken uit een persconferentie, die nog op dezelfde dag van publicatie in de Telegraaf, laat in de middag werd georganiseerd in Scheveningen. Naast John de Mol sr. waren daarbij ook de beide Zwitserse eigenaren, Meister en Bollier, aanwezig. "Dit verhaal is de grootst mogelijke nonsens, ik weet er geen betere woorden voor. De onthullingen raken kant noch wal. Nadat hij al eens voor ons gewerkt had, hadden we hem opnieuw aangenomen. Hij is namelijk een uitstekende deejay maar bleek andermaal aan boord een onmogelijk mens. Hij ontpopt zich als een zeer actief homosexueel, die voortdurend dronken was. Let wel, we hebben niets tegen homosexuelen, maar niemand aan boord was veilig voor hem, om deze reden waren we dan ook wel genoodzaakt hem andermaal te ontslaan," aldus John de Mol op de betreffende persconferentie.

Andy Archer op RNI (1970)
10 Het wel meest opmerkelijke van de hele kwestie is misschien nog wel, dat Archer slechts drie dagen aan boord was geweest en de meeste tijd daarvan dronken had doorgebracht. Weer een dag later wist de Telegraaf andermaal te melden dat tenminste een persoon niet echt verbaasd was over de spionage-affaire. Dit keer ging het om Kees Manders, die door toenmalig sterreporter Hans Knoop was benaderd. De, naar eigen zeggen, eerste Nederlandse directeur van RNI in 1970, stelde: "De Zwitsers Meister en Bollier stelden me vorig jaar al voor om voor een vreemde mogendheid te werken. Tijdens een bespreking, die ik met beide heren had, zeiden zij aan het eind, na eerst tal van suggesties van mij te hebben aangehoord, dat zij geen kant uit konden gezien zij met het schip in de klem zouden zitten van een vreemde mogendheid." De bespreking zou hebben plaatsgevonden in Wassenaar, in aanwezigheid van ir. P. Heerema — voorheen betrokken bij het project van het REM-eiland — en Max Lewin — voorheen Radio Veronica. Tegen die achtergrond, vertelde Manders dan ook aan de journalist van de Telegraaf totaal niet verbaasd te zijn over de uitlatingen van Andy Archer. Tot een echte onderbouwing van zijn verklaring kwam Manders in het betreffende artikel echter niet.
11 Andy Archer op Radio Caroline (1973)

De beide Zwitsers lieten het er dan ook niet bij zitten en dienden een officiële klacht in bij de Raad voor de Journalistiek. Ze verzochten de Raad daarbij om zich uit te spreken in een verklaring waarin zou worden gesteld dat de Telegraaf door de bewuste publicatie van 30 september 1971 de journalistieke behoorlijkheidsregels had overtreden. Ook eiste men een complete publicatie van een brief van Andy Archer, die aan de pers — dus ook aan de Telegraaf — was toegezonden en waarin Archer stelde totaal geen bewijs te hebben van de vermeende activiteiten en dat de Telegraaf het verhaal "opgeblazen" had gepubliceerd. Tot een uitspraak is het nooit gekomen en van een publicatie van de brief is derhalve nooit iets gekomen.

12 In een ander ochtendblad, het Algemeen Dagblad, verklaarden de eigenaren van de MEBO II onder meer: "U mag van mij het hele schip van voor- tot achtersteven onderzoeken. Technici mag U ook meenemen om de zaak aan boord te bekijken. De veronderstelling dat wij een spionageschip hebben, is om te lachen. Het zou toch te dwaas zijn om via ons zendschip informatie door te geven terwijl er zoveel andere, eenvoudige communicatie-apparatuur is om dit te doen. De PTT en de BVD zou het toch ook in de gaten gehad moeten hebben." Het Algemeen Dagblad wist tevens te melden dat John de Mol sr. inmiddels de BVD had uitgenodigd om een officieel onderzoek op het zendschip uit te voeren. Geruchten als zou de BVD in samenwerking met het Ministerie van Binnenlandse Zaken al maanden met een onderzoek tegen RNI bezig zijn werden ontkend middels een aantal telefoontjes naar betrokken instanties, waaruit bleek dat er totaal geen reden was voor een dergelijk onderzoek.
Andy Archer doet de groeten aan zijn oma op Radio Caroline (1973)
13 Inderdaad was Andy Archer woedend omdat hij, na slechts een paar dagen aan boord van het zendschip te hebben gezeten, was ontslagen wegens de door Mol sr. genoemde reden. Hij wilde wraak nemen en had daarvoor doelbewust de Telegraaf uitgekozen als het meest geschikte medium voor zijn beschuldiging. Deze krant was immers de meest gelezen ochtendkrant. Toch groeide de zaak hem al snel boven het hoofd. Nadat Bollier en Meister, samen met John de Mol sr. hun persconferentie hadden gegeven, zat de schrik er bij Archer goed in. Hij zag geen enkele manier om zich er nog uit te redden en ging te rade bij Hans Verbaan, destijds voorvechter van de Free Radio Campaign in Holland. In overleg is er toen een officiële brief opgesteld, gericht aan de directie van RNI en Radio Noordzee, waarin Archer zijn excuses maakte voor zijn onbehoorlijk gedrag. Zoals ik al schreef, is deze brief evenwel nooit in de publiciteit gekomen.
14 Andy Archer op Radio Caroline (1983)

Natuurlijk zag Archer zijn toekomst in duigen vallen met de gepubliceerde gegevens inzake zijn opdringerige homoseksualiteit. Vergeet niet dat dit verhaal zich afspeelt in de begin jaren zeventig. Gevolg was wel dat hij nooit weer bij RNI aan de bak kwam, hoewel hij nog wel twee keer op het station te horen viel. De eerste keer was in een zogenaamde link-up-uitzending tussen Radio Caroline en RNI tijdens de Kerstdagen van 1973. De tweede keer viel Archer te horen tijdens het laatste uitzenduur van RNI. Hij gaf toen een overzicht van alle internationale deejays die er sinds 1970 bij het station hadden gewerkt. In de daarop volgende decennia heeft Andy Archer een groot aantal werkgevers gehad, waaronder twee perioden bij de Caroline-organisatie en Radio Seagull. Telkens kwam hij weer op de een of andere manier in de problemen. Nog steeds is hij actief binnen de radioindustrie in Engeland. Zo werkte hij bij stations als Radio Orwell, Devonair Radio, Radio Nova Dublin, Leicester Centre Radio, Invicta Radio en Mellow 1557. Heden ten dage werkt hij bij BBC Radio Norfolk en daarmee is Andy Archer teruggekeerd naar zijn geboortestreek, waar hij op 22 januari 1946 in Terrington St. Clement werd geboren.

Een fragment van iets meer dan 40 seconden met het nieuws van 17.00 uur van 4 oktober 1971, op de 220 meter gelezen door Hans ten Hoge
15 De firma MEBO, tot slot, stuurde nog een brief naar de Nederlandse overheid in een poging om de zaak recht te zetten en liet dat ook aan de luisteraars van Radio Noordzee weten. Op 4 oktober 1971 werd op de 220 meter bij het nieuws de volgende tekst voorgelezen door Hans ten Hoge:
  "De firma MEBO Ltd uit Zürich, eigenaars van de MEBO II, heeft hedenmorgen in een brief aan de Nederlandse regering op korte termijn een volledig onderzoek geëist ten einde aan alle omgemotiveerde verdachtmakingen omtrent spionage vanaf het zendschip van Radio Noordzee Internationaal, een definitief einde te maken. Dit is Hans ten Hoge voor Radio Noordzee nieuws. De volgende uitzending is om zes uur."
   
Previous
  Begin dit jaar werd het spionageverhaal over RNI weer eens opgerakeld in de pers. De MEBO II werd toen in verband gebracht met het Lockerbie-drama. Meer hierover valt te lezen in de volgende bijdragen aan dit tijdschrift:
   
Dutch De man van MI-6 (februari 2001). In de Schotse krant The Herald schreef Paul Harris in begin februari 2001 een vlammend betoog over de betrokkenheid van de firma MEBO (Radio Northsea International) en haar directeur Edwin Bollier bij het Lockerbie-drama. Hans Knot werpt een kritische blik op de argumenten waarmee Harris die stelling onderbouwt.
Dutch De man van MI-6: reacties (februari 2001). Waren Meister en Bollier, eigenaren van het zendschip MEBO II, betrokken bij het Lockerbie-drama? Paul Harris meent van wel. Hans Knot schreef een kritisch commentaar op de beschuldigingen van Harris. Op deze pagina volgen de reacties van Hans Hendriks, Hans Hogendoorn, François Lhote en Chris Cortez.
Dutch "Ze gaven zich uit voor professionele ingenieurs ..." (februari 2001). Naar aanleiding van Harris' verhaal over vermeende spionage-activiteiten van Meister en Bollier, haalt Bull Verweij herinneringen op aan zijn kennismaking met de beide Zwitserse directeuren van Radio Northsea International.
Dutch Was RNI een cijferzender? Simon Mason, schrijver van het boekwerk Secret signals. The Euronumbers mystery uit 1991 houdt nog steeds vol, dat RNI een zogeheten cijferzender was en geheime berichten doorzond aan de toenmalige Oost-Duitse geheime dienst, de Stasi. Rink Hof trok zijn beweringen na in de zenderlijst van Wireless World uit 1973.
   
Previous
  The sound fragments on this page are copyrighted. They are used here according to the rules of fair use and academic quoting. Take a look at the index of RNI Memories for other installments of this series.
  2001 © Soundscapes