Logo  
  | home | authors | calendar colophon | links | newsgroups | newsfeed | new | printer version |  
volume 2
juni 1999

De muziek van de Beatles

 





  1. De Beatles als uitvoerende groep
  door Harry Klaassen en Piet Schreuders
Previous
  Medio 1997 zond de VPRO in het programma De Avonden een driedelige radioserie uit over de muziek van de Beatles, vervaardigd door Harry Klaassen en Piet Schreuders. Hun conclusie: de Beatles munten uit in samenspel, samenzang, samenwerking in de composities, en vernieuwing. Die vernieuwing blijkt vooral uit "verboden" akkoordenprogressies en onregelmatige maatschema's. Hieronder volgt het volledige script van de eerste aflevering van donderdag, 21 augustus 1997 met als onderwerp: de Beatles als uitvoerende groep.

Next Tune (deel 1)
1 De leden van de muziekgroep The Beatles, die bestaan heeft van 1962 tot 1970, zijn eigenlijk nooit geïnterviewd over het muzikale aspect van hun werk, terwijl het toch in de eerste plaats muzikanten en componisten waren. Zelfs in een marathon-interview met het blad Playboy, waarin John Lennon specifiek over al zijn songs praatte, ging het voornamelijk over de teksten en over wie wat schreef. Akkoorden worden nooit genoemd en er wordt koket gedaan over het feit dat The Beatles geen noten konden lezen. Wat deden ze dan wel? Daar moet achter te komen zijn, want het is allemaal heel precies op platen vastgelegd.
  Next Tune (vervolg tot eind)
2 Op 4 september is het precies 35 jaar geleden dat de eerste Beatles-single, Love Me Do, werd opgenomen. Harry Klaassen en Piet Schreuders luisterden nog eens naar deze en de 185 andere originele songs op hun verzameling Beatles-platen en stelden een driedelige radioserie samen. Vandaag deel 1: The Beatles als uitvoerende groep.
3 Next I'll Get You (live) van "BBC" #5, track 6 [2:15]
  Dat was de song I'll Get You, uit 1963. Deze opname stamt van 16 juli van dat jaar en komt uit het radioprogramma Pop Go the Beatles. Hier is goed te horen hoe de Beatles in hun begintijd als bandje hebben geklonken. Een dragend element in hun samenspel was het geluid van bas en drum, dat echter op de eerste elpee's niet erg duidelijk overkomt. Laten we daarom eens luisteren naar een aantal verschillende live-opnamen van een van de bekendste Beatles-songs, She Loves You. Op 16 juli 1963, precies twee weken nadat ze deze hitsingle hadden opgenomen in de Abbey Road studio, speelden de Beatles het nummer live in een radiostudio van de BBC.
  Next She Loves You (live) van "BBC" #5, track 4 [3:01]
4 Zes weken later weerklonk de song opnieuw in Pop Go the Beatles.
  Next She Loves You (live) van "BBC" #6, track 3
5 Op 4 november zongen ze de song in het Prince of Wales theater, nabij Leicester Square, voor de Royal Command Performance, beter bekend als de Royal Variety Show. Het samenspel is hier opmerkelijk; ondanks alle breakjes blijft de vaart er gewoon in.
  Next She Loves You (live; Palladium show) van "Anthology" #1, disc 2, track 1
6 Zes weken later, 17 december 1963: een live uitvoering voor het radioprogramma Saturday Club.
  Next She Loves You (live) van "BBC" #8, track 7 (verlangzaamd van DAT)
7 Dan, in juni 1964, doen de Beatles Nederland aan, en in een Noord-Hollandse veilinghal weerklinkt opnieuw She Loves You. Op de bewaard gebleven opnamen uit de zaal hoor je eigenlijk alleen het publiek en inval-drummer Jimmy Nicol.
  Next She Loves You (live) van "Beatles in Nederland", track 19
8 Het nummer There's A Place is een ander voorbeeld uit het vroege Beatles-repertoire. Het staat op hun eerste LP, opgenomen in februari 1963. Voor de BBC voerden ze het uit op 16 juli.
  Next There's A Place (live) van "BBC" #5, track 6 [2:15]
9 Conclusie: in 1963 en 1964 klonken de Beatles live beter dan op de plaat. Het zou mooi zijn als George Martin eens een nieuwe mix zou maken van de oorspronkelijke studiobanden. De markt is er rijp voor.
10 Next There's A Place ("I"; montage)
  Een van de kenmerken van de Beatles-sound is de samenzang van Lennon, McCartney en Harrison in iedere mogelijke combinatie. In een typisch Beatles-nummer verliep die samenzang meestal volgens het recept: Afwisselend een stukje unisono en een stukje meerstemmig.
  Next Misery (unisono) van "Please Please Me", track 2
11 De stukjes die ze unisono zingen, zingen ze precies gelijk, zodat de stemmen van John en Paul één stem vormen: de stem van de Beatles.
  Next Every Little Thing (begin) van "Beatles For Sale", track 11
12 Een ander goed voorbeeld is het couplet van Eight Days A Week:
  Next Eight Days A Week (couplet) van "Beatles For Sale", track 8
13 Ook de harmonische samenzang van de Beatles is bijzonder. Er wordt niet alleen in tertsen gezongen, maar ook in kwarten, kwinten of nog andere intervallen.
  Next I'm Looking Through You ("You don't look different") van "Rubber Soul", track 10
  Next You're Gonna Lose That Girl ("What else can I do?") van "Help!", track 6
14 In If I Fell lopen de harmonische stemmen niet parallel, maar in tegenbeweging. Let ook op de verfrissende werking van het unisono zingen in de tweede regel.
  Next If I Fell (couplet + middle eight) van "A Hard Day's Night", track 3
15 In I Want to Hold Your Hand zingen Lennon en McCartney het couplet helemaal unisono, behalve de laatste noot. McCartney maakt een sprong van een octaaf en Lennon pakt de terts daaronder. Het is niet uitgesloten dat ze met dit effect Amerika hebben veroverd.
  Next I Want To Hold Your Hand (1e couplet; de eerste keer "hand ...") van "Past Masters" #1, track 6
16 Tot slot nóg een voorbeeld van stemkruising. In dit couplet van Hey Jude horen we Lennon aanvankelijk een lage tweede stem zingen en het couplet eindigen met een hoge tweede stem.
  Next Hey Jude ("Take a sad song" tot en met "then you can start") van "Past Masters" #2, track 7
17 Naast tweestemmige pasten de Beatles ook drie-stemmige harmonie toe. De drie bekende voorbeelden zijn This Boy, Yes It Is en Because, maar ook Nowhere Man en zelfs Day Tripper passen in dit rijtje.
  Next Because (a capella) van "Anthology" #3, disc 2, track 20
  Next Hold Me Tight ("Bloody hell") van "Unsurpassed Masters" #1, track 15 [1:16-1:26 ]
  Next Mother Superior ("Oh shit") van "Anthology" #3, disc 1, track 2
18 De platen van de Beatles werden gemaakt in een platenstudio. In de rustige Londense wijk St. John's Wood steek je ergens een zebrapad over, je slaat rechtsaf en meteen weer linksaf en dan sta je op een binnenplaats van de Abbey Road Studio's, inmiddels waarschijnlijk de beroemdste studio ter wereld. Hier kwamen The Beatles jaar in jaar uit om te werken; hier kwamen ze als studiogroep tot bloei. In het begin ging het in feite om veredelde live-opnamen, later ontstonden er in nachtenlange sessies complete songs. Op 11 februari 1963, 's ochtends om 10 uur, traden the Beatles aan voor een marathonsessie van één dag, waarop hun eerste LP zou worden opgenomen. Die dag begon zo:
  Next There's A Place (take 1) van "Unsurpassed Masters" #6, track 1
19 Dat was de eerste take van There's A Place. De dertiende take bleek de beste, en daarvan werd toen het zangspoor dubbel ingezongen.
  Next There's A Place (take 13) van "Unsurpassed Masters" #6, track 2
20 Uiteraard bood de studio de mogelijkheid tot monteren. Aanvankelijk werden die montages alleen gebruikt om kleine foutjes in zang of spel te verdoezelen, later werden hele composities gebaseerd op het uitmelken van de technische mogelijkheden.
  Next Being For The Benefit Of Mr. Kite (fragment: kermisfragmenten) van "Anthology" #2, disc 2, track 9
21 Afzonderlijke delen van Lennon's Yer Blues werden door middel van een gewiekste montage aan elkaar gelast, en wel zodanig dat de knip het muzikale hoogtepunt van het hele nummer werd.
  Next Yer Blues (fragment) van "The Beatles ("White Album"), disc 2, track 2
22 Maar andere knippen die je zou verwachten, blijven juist achterwege. In Polythene Pam zit een gitaarsolo die volgens ons een maat te laat inzet. Je hoort Lennon vertwijfeld uitroepen: "Play!" en pas dan begint Harrison te spelen.
  Next Polythene Pam (fragment) van "Abbey Road", track 12
23 Die extra maat klopt weliswaar niet, maar de Beatles besloten hem er toch in te laten zitten, inclusief de uitroep "Play!". Inderdaad is het zo juist heel mooi. Ondanks dat is het leuk om het nummer te laten klinken zoals het misschien ooit bedoeld was, zonder die extra maat.
  Next Polythene Pam (montage)
24 Er is op die LP Abbey Road nog meer aan de hand. Het laatste nummer van kant 2, Her Majesty, begint en eindigt met een afgeknipt akkoord. Dat komt doordat het op zeker moment uit de mastertape is gesneden. Het eind van Her Majesty klonk oorspronkelijk zo:
  Next Her Majesty (met slotakkoord) van LP "Watching Rainbows" (einde kant 2)
25 De volgorde van de medley was oorspronkelijk: Mean Mister Mustard, Her Majesty, Polythene Pam. Daardoor liep het eindakkoord van Mister Mustard over in het beginakkoord van Her Majesty. Dat moet toen zo hebben geklonken:
  Next Mean Mister Mustard / Her Majesty / Polythene Pam (montage)
26 De studio bood de Beatles de mogelijkheid om op een lagere snelheid op te nemen dan er wordt afgespeeld. Hiervan werd door McCartney gebruik gemaakt in When I'm Sixty-Four.
  Next When I'm Sixty-Four (gespind)
27 Om het nummer wat vlotter te laten klinken, werd de band 10 procent sneller afgedraaid. De opname klonk zo.
  Next When I'm Sixty-Four ("oorspronkelijk") van "NB Band"
28 Zoals bekend hebben de Beatles ook de mogelijkheid van het 'achterstevoren' afdraaien van banden niet onbenut gelaten.
  Next I'm Only Sleeping (gitaarsolo) van "Revolver", track 3
29 Zoals gezegd werd vooral in de begintijd alles min of meer live op één dag in de studio opgenomen. Op 5 maart 1963 bijvoorbeeld, was het de bedoeling dat in een paar uur een nieuwe single gestalte krijgt en dat gebeurt ook — het wordt From Me to You met op de achterkant Thank You Girl. Maar op diezelfde dag proberen ze ook het nummer The One After 909 uit. Op de sessietapes kan je Paul McCartney horen klagen dat hij geen plectrum heeft, omdat de instrumentenkoffers nog niet zijn binnengebracht.
  Next One After 909 ("Cases not arrived yet") van "Anthology" #1, disc 1, track 25
30 Ook A Hard Day's Night, het titelnummer van de Beatles-speelfilm uit 1964, werd letterlijk tussen de bedrijven door opgenomen. Op 16 april 1964 filmden de Beatles overdag buitenscènes in de wijk Notting Hill Gate, onder andere in Portland Road en in een doodlopende steeg genaamd Heathfield Street. Diezelfde avond, tussen 7 en 10 uur, werd het titelnummer opgenomen.
  Next A Hard Day's Night (fade ...) van "A Hard Day's Night", track 1
31 Interessante voetnoot: de Nederlandse hoes van de single A Hard Day's Night / Things We Said Today bevatte een foto uit de film, die gemaakt was in Heathfield Street op 16 april. Dit is het enige ons bekende voorbeeld van een Beatles-hoes waarop de groep te zien is op dezelfde dag dat de plaat werd opgenomen.
32 Next A Hard Day's Night (fragment: fading) van "BBC" #2, track 2
  Dat was de fade-out van A Hard Day's Night, live gespeeld op 14 juli 1964. Zelfs fade-outs vertellen hun eigen verhaal op de platen van de Beatles. Generaties fans hebben geprobeerd tussen de tikken en krassen door nog wat extra's op te vangen van wat daar gezongen en gespeeld werd, juist omdat het geluid van hogerhand zachter werd gedraaid. Wie weet? Je zou dan weleens dingen kunnen ontdekken die anderen nog niet waren opgevallen!
33 Next Fade-outs (montage; gemaakt op 29/6/97)
  [In een zakje:] Dit was deel 1 in een driedelige radioserie over de muziek van The Beatles. Presentatie: Jan Schippers; samenstelling: Harry Klaassen en Piet Schreuders. Volgende week: Wie zijn the Beatles eigenlijk?
  Next "All right, fade it there, Charley ..."
   
Previous
  1997 © VPRO. Alle rechten voorbehouden