Logo  
  | home | authors | calendar colophon | links | newsgroups | newsfeed | new | printer version |  
volume 2
april 1999

Afscheid van Willem 'O' Duys

 





  Naar aanleiding van de allerlaatste Muziekmozaïek
  door Hans Knot
Previous
  Een van de echt grote fenomenen van de Nederlandse radio en televisie is ongetwijfeld Willem Duys. Aan het eind van de jaren vijftig schiep hij een geheel nieuwe en eigen stijl van presenteren: intiem en direct gericht op de individuele radioluisteraar of televisiekijker. In dat opzicht anticipeerde hij op de presentatiestijl van de latere popradio. Maar anders dan die stijl was Duys' optreden vooral nadrukkelijk "beschaafd". Hij sprak in lange, maar altijd correct Nederlandse volzinnen, opgebouwd uit een eindeloze reeks van feiten en feitjes — moeiteloos opgediept uit zijn fabelachtig geheugen en aaneengeschakeld met superlatieven als "kostelijke schijven", "heerlijke klanken", "hartverwarmende tonen," en vaak uitgesproken op een gedempte fluistertoon als om de vertrouwelijkheid met de luisteraar te benadrukken. Op 27 juni 1999 presenteert Duys voor de allerlaatste keer zijn radioprogramma Muziekmozaïek op de zondagochtend. Reden voor Hans Knot om even stil te staan bij een lange en tevens succesvolle loopbaan.

1 Rechts: Willem Duys in het casino te Knokke met de zangeressen Patricia Paay (midden) en Connie Vink (rechts)

Terug naar 1959. De meeste verhalen worden met de tijd alleen maar mooier. Dat gaat in versterkte mate op als die verhalen betrekking hebben op de geschiedenis van de radio en de televisie. Als je terugblikt op oude radio- en televisieprogramma's en de mensen die ze maakten, dan zit er altijd weer de nodige romantisering omheen. Zo ook bij het verhaal rond de loopbaan van Willem 'O' Duys, de laatste decennia door het leven gaand als Willem Duys. Op 27 juni 1999 presenteert Willem Duys voor de allerlaatste keer zijn zondagochtendradioprogramma Muziekmozaïek. Reden om even stil te staan bij een lange en tevens succesvolle loopbaan, die — tenminste wat de typische stijl van Willem Duys betrof — dan bijna op de dag af veertig jaar geleden, in 1959, begon.

2 Ger Lugtenberg. Twee anekdotes zijn voornaam aanwezig als het gaat om de start van de loopbaan binnen de radio in Nederland van de 71-jarige Willem Duys. De eerste voert ons terug naar 1 juli 1959. Er was bij de AVRO — waar kun je je Willem anders voorstellen — een muziekprogramma dat bestond uit een aaneensluiting van filmpjes, die werden aangeleverd door de platenmaatschappijen, en geschreven teksten, die werden voorgelezen door Willem 'O' Duys. De toenmalige AVRO-programmaleider Ger Lugtenberg was verantwoordelijk voor de introductie van de nieuwe presentator.
3 Van de gouden regel afgestapt. In de tijd dat televisie een totale nieuwigheid was binnen de Nederlandse samenleving waren de uren van zendtijd zeer beperkt te noemen. Het was dan vooral een feest dat op sommige avonden de programma's van een, voor die tijd, hoogwaardig amusementsgehalte werden uitgezonden. Duys, niet bang voor een reprimande, dacht dat het maar eens tijd moest zijn om van de in Nederland gewend zijnde "stijve manier van presentatie" af te stappen. Voordat een muziekfragment van Johnny Ray zou worden opgestart, besloot Willem uit de losse hand zo het één en ander over Johnny Ray en zijn loopbaan te vertellen. Met als gevolg een relaas van liefst negen minuten. In plaats van hem een reprimande te geven, zei Ger Lugtenberg tegen zijn collega's: "Er is een nieuwe ster geboren in de Nederlandse televisiewereld."
4 Links: Tennissen in een dubbel met Herman Kuiphof

Niet de bedoeling. Achteraf heeft Duys in vele interviews altijd volgehouden dat het voor hem niet de bedoeling was een dergelijke carrière te maken omdat "ik net zo goed timmerman had willen worden." Waarschijnlijk was hij een goede geworden, want Willem bleek in alles wat hij aanpakte ruimschoots te slagen. Of het nu de presentatie en productie was van Voor De Vuist Weg, het schrijven van hoesteksten voor de diverse grammofoonplaten die werden uitgebracht, het samenstellen en presenteren van zijn wekelijkse Muziekmozaïek, het veelvuldig promoten van zijn eigen muziekvrienden — waaronder Daniël Wayenburg, Pieter van Vollenhoven en Louis van Dijk — of het geven van commentaar bij diverse tenniswedstrijden — "het was of Duys de enige aanwezige was op 't Melkhuisje, zo stil het was" — alles wat hij aanpakte leek in goud te veranderen. De tenniswereld was op zich niet zo vreemd voor Duys daar hij ooit in 1946 de halve finale van het NK tennissen voor de leeftijdscategorie van 18-jarigen behaalde. Maar ook de muziekindustrie mocht op een andere wijze genieten van Duys zijn krachten. Jarenlang was hij PR-medewerker bij Philips en later directeur van een aantal platenmaatschappijen. Hierdoor kon hij, vaak ongemerkt, zijn eigen producten pluggen binnen zijn wekelijks muziekprogramma.

5 Op de markt. Ook in de tweede anekdote speelde Ger Lugtenberg een rol. Dit verhaal gaat over het ontstaan van het populaire televisieprogramma Voor De Vuist Weg. Het gebeurde op een zomerdag in 1963 dat Ger in Laren Willem Duys zag presenteren voor een zaal vol met kermisgangers. Hij stond perplex. Willem had namelijk altijd gezegd wel voor de televisie programma's te willen presenteren, maar dan zonder publiek. Op dat moment bewees hij het tegendeel, hetgeen gezien moet worden als het ontstaan van Voor De Vuist Weg. Lugtenberg, inmiddels gepromoveerd tot adjunct-directeur van de AVRO-televisie, gaf hem slechts korte tijd bedenktijd om te beslissen een maandelijkse talkshow met publiek te gaan presenteren met als voorbeeld de grote Amerikaanse en Britse programma's van mensen als Johnny Carson, Steve Allen en Eamonn Andrews. "Ja," was binnen enkele minuten het antwoord.
6 Rechts: Willem Duys op de racefiets met rechts van hem Jan Janssen

Veel meer. Alvorens Voor De Vuist Weg in het winterseizoen van 1963 werd ingevoerd was er al de televisieversie van Muziekmozaïek aan voorafgegaan, een programma dat jarenlang op de buis zou blijven en inmiddels al weer 37 jaar lang op de radio te beluisteren valt. Het was een rustmoment op de zondagmorgen waar Willem altijd de meer rustige "easy listening" muziek presenteerde — met zijn typische voorkeur voor licht klassiek, mild caberet en gecultiveerde jazz — en waarbij hij soms maar al te graag wilde verhalen vertelde over zijn vele ontmoetingen met grote sterren. Fluisterend in de microfoon maakte hij gewag van allerlei nieuwtjes die hij bij je in de huis- dan wel slaapkamer bracht; alsof het was dat je op dat moment de enige luisteraar was waar Willem tegen praatte. Maar bovenal staat de kracht van Willem voor de enorme push die hij Nederlandse toekomstige cabaret-sterren en muziektalenten heeft gegeven. Toon Hermans, Seth Gaaikema, Paul van Vliet, Mieke Telkamp, Berdien Stenberg, Thijs van Leer, Exseption, André Rieu, Rogier van Otterloo en Lee Towers; zo maar twee handen vol van de tientallen artiesten die hun succes in eerste instantie hebben te danken aan het feit dat Duys ze een kans gaf in zijn programma Muziekmozaïek.

Toen de stereo-grammofoonplaten opkwamen, sprak Duys een aantal demo's in. Pesterig verknipte en verplakte radiomaker Jan Donkers de lovende woorden van Duys. Hij maakte er jingles van voor eigen gebruik. Een viertal valt hier te beluisteren.
7 Garant voor succes. Willem was trouwens überhaupt het gouden haantje voor de AVRO-televisie, waar hij ooit de eerste omroeper in beeld was, als vervanger van Ageeth Scherphuis. Wie herinnert zich niet de uitstekende presentatie van de jaarlijkse Grand Gala Du Disque, waarvoor Willem garant stond. Ook Jonge mensen Op Weg Naar Het Concertpodium was in de eerste versie een absolute topper dankzij Willem Duys. Nadat anderen het programma overnamen reikten de kijkcijfers nimmer meer zo hoog. Hij wist het kijk- en luisterpubliek door zijn manier van vrije presentatie op een gigantische manier voor zich te winnen.
8 Links: Brian Epstein te gast in de Vuist

Altijd in voor een geintje. Of het nu als grap of serieus was bedoeld, de diverse uitspattingen, zoals het door conservatief televisieland werd gezien, boden altijd weer de gesprekstof van de dagen nadat Willem weer een programma had gepresenteerd. Wie herinnert zich niet de gehele familie van de Italiaanse zanger Adamo aan tafel in de studio in Bussum. En onovertroffen was het spontane aanheffen van het "Wilhelmus" als ode aan koningin Juliana. Het lukte Duys zelfs om de "vijfde" Beatle Brian Epstein naar Nederland te halen. Epstein toch bekend als de man die absoluut tegen het geven van interviews was. Zelfs presteerde hij, als liefhebber van de wielersport, zich in de mid-jaren zestig tezamen met Jan Jansen, Nederlands eerste winnaar van de Tour de France, op de racefiets te begeven in zijn avondprogramma. Niet dat Duys van alle sporten verstand had. Toen hij nog in Nederland woonde, had hij een prachtige tuin waarin ondermeer een groot formaat schaakbord had laten metselen. Een grootmeester in de schaaksport kwam eens bij Duys op bezoek en moest constateren dat het bord verkeerd om was geplaatst, zodat de stukken in de verkeerde vakken van het schaakbord stonden.

9 Dieren. Maar Duys had ook een absolute aanhang bij dierenlievend Nederland. Natuurlijk herinneren we ons de eeuwige goudviskom, die bij de "Vuist" altijd op tafel stond. Tot 1979 waren er in totaal 175 afleveringen te zien en vaak was er dan ook weer een item met als onderwerp "het dier". Kippen, slangen, muizen, honden, olifanten en zelfs een afschrikwekkend onderwerp met een tijger, waren voor die tijd spraakmakende onderwerpen. Iets wat in de huidige, vluchtige, tijd niet meer te begrijpen is. Of het nu in de studio was of op locatie, Duys wist het publiek altijd weer met zijn dieren in te pakken.
10 Grote namen. Naast dieren was er ook altijd wel een internationale ster te bewonderen. Duys wist ze altijd weer naar Nederland te halen om de kijker te laten proeven aan het succes van muzikale sterren tot de mensen uit de filmindustrie. Gekluisterd zat Nederland aan de buis wanneer Willem weer met zijn "Vuist" te zien was. Bijna maandelijks was dit programma de absolute topper als het ging om de kijkcijfers. Leo Fuld, Danny Kay, Melanie, Mantovani, Robert Stolz, Toots Tielemans, Anita Kerr, maar ook Prinses Margriet wist hij te strikken. Daarnaast mocht Willem zich ook enige jaren ploegleider noemen van een aantal Nederlandse teams dat deelnam aan het in de jaren zestig populaire muziekfestival van Knokke.
11 Einde. Aan alles komt een einde, dus ook aan de zeer rijke loopbaan van Willem Duys binnen de Nederlandse radio en televisiewereld. De laatste jaren was Duys al niet meer te zien als televisiepresentator en hield hij zich nog uitsluitend bezig met de productie en presentatie van Muziekmozaïek. De ene week rechtstreeks vanuit Hilversum, waarna ook nog het programma voor de daarop volgende week aan de "programmaband" werd toevertrouwd. Reden hiervoor was dat hij dan maar één keer in de veertien dagen naar Nederland hoefde over te komen.
12 Rechts: Twee monumenten van de Nederlandse radio en televisie in duet: Willem Duys en Mies Bouman

Treffend. Het is al weer ruim tien jaar geleden dat Willem, bij de viering van zijn zestigste verjaardag, door velen, door hem groot gemaakt, werd gefêteerd met een huldiging. De feestelijke bijeenkomst vond plaats, op initiatief van Pieter van Vollenhove en één van de aanwezigen, de voormalige minister president Dries van Agt, had het niet passender kunnen zeggen: "Allure is uw merk. Uw stijl heet grandeur. Vakmanschap draagt Uw werk. Amateur de la Musique, Zanger van het Hooglied van de Sport, Enfant chéri van een groot publiek."

13 Tweede vaderland. Al bijna een kwart eeuw is het rustieke Franse Saint Paul-de-Vence de officiële woonplaats van Willem en Mary Duys. Hier zal Willem zich, na het presenteren van zijn laatste programma, voorgoed gaan terugtrekken. Na een herseninfarct, vorig jaar, was de presentator al wat minder snel in handelen geworden en was het enigszins aan zijn presentatie te horen dat hij het er al moeilijker mee had. Moge Willem Duys, gelijk aan het andere Nederlandse omroepmonument Mies Bouman, nog vele jaren genieten van zijn leven en terugdenken aan de vele mooie herinneringen aan de Nederlandse omroep en muziekwereld. Ik heb vele honderden uren plezier beleefd aan vooral de zondagochtendprogramma's, waarbij Willem Duys mij met vele muziekartiesten heeft doen kennis maken, waardoor mijn muziekkennis niet alleen veel breder maar vooral veel boeiender is geworden.
   
Previous
  De Volkskrant van 19 juni 1999 meldt, dat Muziek Mozaïek na de zomer wordt opgevolgd door Mezzo, dat gepresenteerd gaat worden door Robert Long. De naamsverandering was volgens de AVRO nodig, omdat de naam Muziek Mozaïek te sterk verbonden is aan die van Willem Duys. "De naam zou ons te veel gecommitteerd hebben aan een bepaalde muziekkeuze en format. Robert Long moet het op zijn eigen manier doen." Over de naam van het programma, meldt de AVRO dat er diverse namen zijn overwogen, zoals Koffie Verkeerd en Beleg. Het werd dus Mezzo: "Nu zit de klank van Muziek Mozaïek er toch nog een beetje in."
  1999 © Soundscapes