volume 5
september 2002

Big L contra Arnold Layne

De muzikale misser van Wonderful Radio London

door Ger Tillekens

In het voorjaar van 1967 maakte in de popmuziek de psychedelica en de Flower Power opgang. De zeezenders speelden een belangrijke rol bij de promotie van deze muzikale wending. Met uitzondering echter van het Britse Wonderful Radio London, dat letterlijk en figuurlijk bijna de boot miste. Dat is tenminste het beeld van het station dat oprijst uit het boek dat Mike Watkinson en Pete Anderson schreven over Syd Barrett, de oorspronkelijke voorman van Pink Floyd. Ger Tillekens corrigeert het een en ander.

Trendsettend vermogen. De zeezenders speelden een belangrijke rol bij de opkomst en de volwassenwording van de popmuziek. Dat was zeker in Nederland het geval, omdat de gevestigde omroepen hier destijds maar weinig popmuziek lieten horen. De Britse radio en televisie waren er daarentegen relatief vroeg bij. De Beatles waren bijvoorbeeld al vroeg op de BBC te horen, wat zeker voor een deel bijdroeg aan hun snelle populariteit. De kracht van Britse zeezenders als Radio Caroline en Wonderful Radio London lag vooral in hun stijl van presenteren, die nauw aansloot bij de nieuwe omgangsvormen van de nieuwe jeugdcultuur, en natuurlijk in hun gerichtheid op muzikale vernieuwing. De Britse offshore stations gingen prat op hun trendsettend vermogen en, het moet worden gezegd, hun deejays waren meesters op dat terrein. Dat neemt niet weg, dat er best wel missers zijn aan te wijzen. Een daarvan betreft de single "Arnold Layne" / "Candy And A Currant Bun", de eerste single van Pink Floyd die in Engeland werd uitgebracht op 11 maart 1967.

Niet in de Fab Forty. De A-kant van de single stond landelijk al snel op een twintigste plaats in de Britse hitlijsten. Op het podium speelde Pink Floyd bij voorkeur lang uitgesponnen psychedelische nummers en de single was een eerste poging om ook eens een korter nummer te maken. De platenmaatschappijen zagen er wel brood in: Polydor en EMI — de laatste won — boden tegen elkaar op om de single te mogen uitbrengen. In tegenstelling tot wat wel eens beweerd wordt, was ook de BBC niet wars van het nummer. Het werd op 3 april op de radio uitgezonden in een live sessie tijdens het BBC programma "Monday Monday" vanuit het Playhouse Theater in Londen. Nee, het waren juist de zeezenders die de single botweg negeerden. Zo kreeg het nooit enige vermelding in Wonderful Radio London's befaamde Fab Forty, noch in de lijst zelf noch in de categorie DJ Climbers. Dat is bepaald merkwaardig, want de maanden april en mei zouden de grote omslag gaan vormen naar de psychedelica en daarin liep de Radio London, dat haar uitzendingen vlak voor de Kerstdagen van 1964 was begonnen, bepaald niet achterop. Zeker niet nadat John Peel op 8 maart 1967 aan boord van het zendschip, de MV Galaxy, was gekomen en daar over een periode van vijf maanden — vanaf mei met name in zijn eigen programma "The Perfumed Garden" — ruchtbaarheid aan de nieuwe stroming zou geven.

Een beeld uit de promotiefilm voor Arnold Layne

Big L en de psychedelische pop. Laten we ook niet vergeten dat de "Big L", zoals Radio London wel liefkozend werd genoemd, ook het station was dat Sgt. Pepper's als eerste zou draaien, en wel op vrijdag 12 mei 1967 — nog voordat het album officieel was uitgebracht. Radio London promootte daarnaast ook Procol Harum's "A Whiter Shade Of Pale", dat op 17 april 1967 voor het eerst op dit station werd gedraaid en op 14 mei op de 29e plaats stond van de Fab Forty en daar een week later, op 21 mei, naar de vijfde plaats stormde. Het station had het nummer in zekere zin zelfs "gemaakt". Er bestond aanvankelijk slechts een lange versie, die evenwel niet aan de platenmaatschappijen bleek te slijten. Maar nadat de promotor Tony Hall een kartonnen demo-versie aan programmaleider Alan Keen had laten horen, maakten de deejays van Radio London er een kortere versie van. Deejay Mark Roman draaide het als eerste in zijn programma met de mededeling dat de luisteraars het hoofdkwartier van Radio London maar moesten bellen om te zeggen of het nummer hen beviel. Dat deden ze in grote getale met als gevolg dat de plaat direct werd uitgebracht.

Een merkwaardige hobby. De tracks op Sgt. Pepper's en ook "A Whiter Shade Of Pale" zijn songs die de komst van de psychedelica aankondigden. Radio London speelde daarmee een zeker belangrijke rol bij de opkomst van de "Flower Power" in Engeland. Ook een groep als de Soft Machine kreeg op het station bijvoorbeeld al vroeg de nodige aandacht. Wat was er dan aan de hand met de eerste single van Pink Floyd, dat destijds in de voorhoede van de Britse underground opereerde? Laten we eerst eens naar de tekst kijken van"Arnold Layne", die omschreven wordt als een man met een merkwaardige hobby:

Arnold Layne had a strange hobby
Collecting clothes
Moonshine washing line
They suit him fine
On the wall hung a tall mirror
Distorted view, see through baby blue

Oh, Arnold Layne
It's not the same, takes two to know
Two to know, two to know
Why can't you see?
Arnold Layne, Arnold Layne, Arnold Layne, Arnold Layne

Now he's caught — a nasty sort of person
They gave him time
Doors bang — chain gang — he hates it

Oh, Arnold Layne
It's not the same, takes two to know
Two to know, two to know
Why can't you see?
Arnold Layne, Arnold Layne, Arnold Layne, Arnold Layne

Don't do it again

Zoals we uit de tekst kunnen opmaken, is Pink Floyd's Arnold Layne een travestiet — of zoals dat in het Engels heet een "cross-dresser" — die stiekem slipjes en beha's van de waslijn stal.

John Peel in de studio aan boord van de MV Galaxy

Live op de BBC. Gemeten naar onze hedendaagse maatstaven is het niet bepaald een opmerkelijke tekst. Het was bovendien uit het leven gegrepen. Barrett was afkomstig uit de universiteitstad Cambridge en zijn moeder verhuurde kamers aan studentes, die wel wel eens wasgoed van de drooglijn zagen verdwijnen. Het nummer paste daarnaast goed in de groeiende reeks van songs uit die tijd die het alledaagse leven in Engeland bezongen met al zijn typische kenmerken. Denk aan de Beatles met "Eleanor Rigby", en niet te vergeten de dubbel-A-single "Penny Lane" / "Strawberry Fields" die in dezelfde tijd de hitlijsten beklom. Daar had de "Big L" bepaald geen problemen mee: die laatste single kwam op 12 februari 1967 al direct op de eerste plaats van de Fab Forty terecht. Op de lijst kregen ook soortgelijke hits een hoge plaats, zoals vanaf 23 april "Pictures Of Lily" van de Who, "Waterloo Sunset" van de Kinks, "Finchley Central" van de New Vaudeville Band — beide vanaf 7 mei — en vanaf 7 augustus ook "Itchycoo Park" van de Small Faces.

Te smoezelig ... Toch lijkt het onderwerp dat de Floyd voor hun nummer koos in eerste instantie de belangrijkste reden te zijn geweest waarom Radio London de single botweg negeerde. Ze vonden de tekst "too smutty", oftewel te smoezelig. Dat is tenminste wat Mike Watkinson en Pete Anderson hierover melden op pagina 51 van hun boek Crazy Diamond. Syd Barrett and the dawn of Pink Floyd (Londen, New York, Sydney: Omnibus Press, 1993):

"When the single was released on March 11, it caused a sensation. Radio London immediately banned it, while the other pirate station apparently demanded too much payola."

Dat "andere" station was natuurlijk Radio Caroline, dat al vanaf de paasdagen van 1964 de Britse jeugd op de hoogte hield van de ontwikkelingen binnen hun geliefde muziek. In verband met Radio London verwijzen de auteurs naar een interview dat Nick Jones had met zanger/componist Syd Barrett voor het blad "Melody Maker". Daarin vraagt Jones aan Barrett:

"But isn't it true, said I, that Radio London quite rightly banned the record because they thought it was smutty?"

Een onbevangen antwoord. Op die vraag gaf Barrett een onbevangen antwoord, dat geheel in de tijdgeest paste:

"Arnold Layne just happens to dig dressing up in woman's clothing. A lot of people do, so let's face up to reality. About the only lyric anybody could object to is the bit "it takes two to know" — and there's nothing smutty about that."

Die opmerking deed de zaak veel goed, evenals het feit dat de groep niet direct als een ongeregeld stelletje pervertelingen op de interviewer overkwam. De plaat zowel als de groep kregen een goede ontvangst in het blad en overigens ook op de Britse televisie, waar de groep het nummer op 6 april ook nog eens voor het voetlicht mocht brengen in het programma Top of the Pops. De BBC deed het in dit geval dus duidelijk beter dan de beide zeezenders. Wonderful Radio London draaide overigens al snel bij met Pink Floyd's tweede single: "See Emily Play" / "Scarecrow", die op 23 mei 1967 gereed kwam en op 16 juni van hetzelfde jaar werd uitgebracht. Watkinson en Anderson maken overigens nog wel een foutje. Even verderop in hun verhaal — op pagina 62 — schrijven zij:

"In a notable U-turn Radio London, uncomfortably aware that it was missing out on the Flower Power scene, made "Emily" number one on their "Big L" chart in the week of its release. The chart bore no relation to sales — being compiled on the whim of the programme director — but it did the record no harm."

Normale tocht door de Fab Forty. Dat laatste klopt wel, maar Wonderful Radio London was echt niet wars van de psychedelica zoals we hierboven hebben laten zien en "See Emily Play" kwam ook heel gewoon van onderaf London's hitparade binnen. Dat kunnen we in ieder geval opmaken uit de overzichten die door Alan Field zijn bijgehouden en door Chris en Mary Payne op hun website zijn geplaatst. Op 28 mei plaatste John Peel het nummer bij de DJ Climbers en op 11 juni kwam het van niets op negenendertig in de Fab Forty. Op 18 juni was het op die lijst gestegen naar een elfde plaats en een week later, op 25 juni naar de derde positie. Op de tweede juli stond het nummer nog op een zevende plaats om daarna plaats te maken voor andere hits. Kortom: een heel normale tocht naar boven en beneden door de Fab Forty.

De artistieke wending. Dat neemt allemaal niet weg, dat Wonderful Radio London met "Arnold Layne" de plank flink missloeg, of in dit geval toepasselijker geformuleerd, de boot miste. Maar, echt overtuigen doet de verklaring van Watkinson en Anderson mij niet. Zoals gezegd had de BBC alsook de Britse muziekpers geen enkele moeite met het nummer. Waarom de zeezenders, die zich toch altijd "progressiever" opstelden, dan wel? Misschien speelde de muzikale aanpak van Pink Floyd toch een belangrijkere rol dan de tekst. De muziek is bewust slordig en de opzet wordt gekenmerkt door relatief wilde akkoordenprogressies. In dat opzicht draagt het nummer nadrukkelijk een experimenteel karakter. De Floyd nam het daarmee duidelijk afstand van de meer gepolijste aanpak van bijvoorbeeld de Beatles en de Moody Blues, en brak daarmee — sterker dan die andere groepen — met een visie op popmuziek als pure populaire cultuur. Voor Pink Floyd was popmuziek eerst en vooral een artistieke aangelegenheid en met hun single gaven ze een verdere impuls aan de zogeheten "artistieke wending" die rond die tijd in de popmuziek plaats vond. Het is goed mogelijk dat de deejays van Radio London juist daar nog even aan moesten wennen. Ik denk zelf, dat dit in ieder geval een betere verklaring biedt voor Radio London's muzikale misser. Maar, wie het beter weet, mag het zeggen. Dat geldt overigens ook voor de vraag waarom Radio Caroline "Arnold Layne" niet uitzond.

Greg Bance in 2002 tijdens de bijeenkomst van de "Wet Club" in Londen waar de oud-medewerkers van de zeezenders "14 augustus 1967" herdachten (foto: Martin van der Ven)

Het einde van Radio London. Voor Pink Floyd — zij het in wisselende bezettingen — betekende "Arnold Layne" het begin van een lange carrière. Voor Radio London daarentegen viel het doek vijf maanden nadat de plaat was uitgebracht. Op 14 augustus 1967 ging het station uit de lucht als gevolg van het kracht worden van de Britse Marine Offences Act die medewerking aan radio-uitzendingen vanaf internationale wateren strafbaar stelde. Het betekende niet het einde van de zeezenders en hun rol bij de ontwikkeling van de popmuziek. Radio Caroline ging bijvoorbeeld nog een tijd door en in januari 1970 startte een nieuwe zeezender haar uitzendingen: Radio Northsea International. Over RNI gesproken: een leuke anekdote in dit verband is tot slot, dat deejay Greg Bance, beter bekend als Roger Scott, de jock-naam Arnold Layne voerde toen hij zich bij het team van Radio Northsea International voegde. Maar dat gebeurde pas in april 1972, vijf jaar na de release van Pink Floyd's eerste single, en in de nasleep van de Britse glam-rock die van travestie en androgynie een stijlkenmerk maakte.

Op het geluidsfragment bij dit artikel rusten copyrights: "Arnold Layne" 1967 © EMI. Het wordt hier gebruikt volgens de regels van "fair use" en "academic quoting". Alan Fields' overzicht van de Fab Forty is te vinden op The Radio London Alan Field Weekly Fab Forty. Zie verder ook deel 7 uit onze fotoreeks over Radio London, Radio London's Fabulous Forty, in de serie "Rare pictures from radio's past".