Logo  
  | home | authors | calendar colophon | links | newsgroups | newsfeed | new | printer version |  
volume 5
mei 2002

Verre herinneringen aan CNBC Radio

 





  John Michael, Doug Stanley en de eerste Britse zeezender
door Jan van Heeren
Previous
  Begin 1961, een jaar na haar eerste uitzending, heeft Radio Veronica zo'n anderhalf miljoen luisteraars en is de zeezender een begrip in Nederland. Dan besluit de directie om het — onder de naam CNBC — ook eens met Engelstalige programma's te proberen. Tussen december 1960 en het voorjaar van 1961 worden op onregelmatige tijden Engelstalige programma's uitgestraald via de 192 meter. De ontvangst in Engeland is echter niet bijster goed en de adverteerders blijven weg. Al in maart 1961 stoppen de uitzendingen van de Canadese deejays die voor de programmering waren ingehuurd. Van die deejay's doen drie namen de ronde, te weten Paul Hollingdale, Doug Stanley en Bob Fletcher. Naar eigen zeggen, was er echter nog iemand bij de onderneming betrokken: John Michael.
 
1 De Borkum Riff (1960)

Enige tijd geleden kreeg ik een e-mail van verre en overigens volstrekt onbekende familie uit Canada. Bij de e-mail-uitwisseling die daarop volgde, vertelde ik uiteraard over mijn hobby "zeezenders". Tot mijn grote verbazing kreeg ik als reactie de mededeling dat men in Canada vaak naar de talkshow van een zekere John Michael luisterde. En, deze zou in zijn programma hebben laten weten, dat hij ooit voor de Engelstalige service van Radio Veronica in Nederland had gewerkt. Ik begreep direct, dat hiermee CNBC bedoeld werd. CNBC — of voluit de "Commercial Neutral Broadcasting Company" — was het station waarmee de mensen achter de zeezender Radio Veronica in 1961 een poging deden om ook de Engelse advertentiemarkt te bereiken. Ik kende echter slechts drie namen van werknemers — Bob Fletcher, Paul Hollingdale en Doug Stanley — en daar was ene John Michael dus niet bij. Ik wist de onderstaande informatie van John Michael los te krijgen.

2 "Tja ... Even mijn geheugen opfrissen. Met z'n drieën startten we met CNBC via de zender van Radio Veronica de allereerste op Engeland gerichte zeezender vanaf een lichtschip in het kanaal. Twee Canadezen ... Doug Stanley en ikzelf, en een omroeper van Radio Luxembourg, Paul Hollingdale. Stan kwam uit Ottawa en Paul zat bij Radio Luxembourg — en keerde daar terug nadat we gestopt waren. Ik was de omroeper die ze inhuurden en naar Hilversum zonden en ik deed de stemopnamen voor het station. Als ik het mij goed herinner betaalden ze voor mijn verblijf en mijn vliegreis naar Holland en retour naar Londen. Ik verbleef bij vrienden van Radio Veronica. We noemden het station CNBC omdat de "C" voor Canadees stond en het "NBC" goed in het gehoor lag."
3 "Radio Veronica was eigendom van een paar Nederlandse broers die, dacht ik, een kousenfabriek in Hilversum bezaten. We huurden van hen de uren van 17.00 uur tot aan de volgende morgen en gebruikten hun studio's voor de opname van de Engelse programmering. De banden werden naar het lichtschip gezonden en wij werden de allereerste Engesltalige "piratenzender". Anderen volgden snel en het verschijnsel piraat was geboren. Maar wij waren de eersten. Het is een lang verhaal waarom we het uiteindelijk niet redden. De onderneming liep na een klein jaar op niets uit ... maar het gaf een ieder een idee hoe het gedaan zou moeten worden en hoe echte radio klonk. Men kopieerde later ons format en Radio Caroline was in 1964 geboren."
4 "Hier volgt het complete verhaal van het einde. Een technicus en zijn zoon gingen over het lichtschip. Mijn banden werden elke dag opgenomen en elke avond naar de boot gestuurd. De zender was zwak — goed voor Nederland, maar te slecht voor Engeland — en om Londen te bereiken hadden we een nieuwe zender nodig. We kregen de belofte van advertentie-inkomsten van grote advertentiebureaus uit Engeland, zodra het signaal Londen zou bereiken ... en daarna zou alles op volle kracht verder gaan. Ik kreeg niet betaald, maar hield van het idee om goede radio in Engeland te brengen en werkte met de belofte van een nieuwe zender. De zender kon in geen enkele haven op het vasteland aangeleverd worden en ook niet gekocht worden van welke leverancier in Europa dan ook omdat de BBC, eigendom van de regering, ons op de zwarte lijst had gezet. En daar zij grote hoeveelheden van Telefunken kochten, konden wij geen zender in Europa kopen — Telefunken verkocht in die tijd als enige onderneming in Europa krachtige zenders."
5 "Dus regelden we het zo om een zender in de USA te kopen en deze te verschepen naar een eiland voor de Engelse kust, dat eigendom was van een vrouw. De voornaam van deze vrouw was Dame. Hier zou het niet in beslag genomen kunnen worden door de Engelse douane. Een helikopter zou de zender vervolgens naar het lichtschip kunnen vervoeren. Men stuurde de technicus naar New York met het geld voor de aanschaf, maar blijkbaar ging hij er met dit geld vandoor. Later werd hij gearresteerd en gevangen genomen, maar dit het geld was weg en dat betekende het einde van onze dromen. Ik kreeg een hand van Doug en een enkele reis naar Montreal, waar ik met vijftien dollar op zak en een grote hoeveelheid herinneringen aankwam. Later hoorde ik dat anderen van ons avontuur hadden geleerd en de eerste zeezenders zoals Radio Caroline startten ... maar wij waren de allereerste."
6 "Het was een geweldige droom, voortgebracht door de wens om de Europeanen te laten zien dat de radio aldaar zo slecht was. Ik denk dat ik als de enige omroeper nooit in de radiogeschiedenisboeken terechtkwam en ik weet niet wat met de andere betrokkenen is gebeurd. Ik begreep dat Paul Hollingdale terugging naar Radio Luxembourg. Zelf ging ik terug naar Canada en pakte daar de draad weer op. De afgelopen 35 jaar werkte ik als tv-presentator van talkshows voor Columbia Pictures, Hollywood, en heb ik mijn eigen talkshow op het Niagara schiereiland tegenover Buffalo, N.Y. Nog vier jaar te gaan onder mijn huidige contract en dan ...?"
7 Het Red Sands fort in de Theemsmonding, de latere basis van Radio Invicta, KING Radio en Radio 390

John Michael is er dus duidelijk bij geweest, zo kunnen we uit zijn verhaal opmaken. De meeste details kloppen. Het lichtschip is de Borkum Riff, het eerste zendschip van Radio Veronica. Helemaal nauwkeurig is Michael's geheugen echter niet. De eigenaren, de gebroeders Verweij, hadden geen kousenfabriek — waarschijnlijk is Veronica's eerste adverteerder, de fabrikant van Nur Die nylonkousen, in Michael's geheugen blijven hangen. En, CNBC was wel degelijk een initiatief van de Veronica-directie en het was ook niet zo dat de zendtijd aan CNBC werd verhuurd. Het eiland waar Michael naar verwijst is waarschijnlijk het kanaaleiland Sark, waar de vermaarde Dame — geen voornaam dus, maar een titel — Sybil Hathaway toen nog de scepter zwaaide. Ook het verhaal van de technicus die er met het geld vandoor ging, klopt niet helemaal met wat bekend is. Om een en ander te checken, heb ik een e-mail naar Doug Stanley gestuurd. Stanley meldde dat hij zich alleen Paul Hollingdale nog kon herinneren. De naam van John Michael, maar ook die van Bob Fletcher — die wel in de literatuur als medewerker wordt genoemd — zeiden hem niets. In Stanley's verhaal kwam weer iets opmerkelijks naar voren, namelijk dat men nog naar de mogelijkheid van het uitzenden vanaf een fort had gekeken. Hieronder volgt zijn herinnering aan CNBC:

8 "Aanvankelijk namen we muziekprogramma's op in een studio in Den Haag en de banden werden vervolgens naar het zendschip gebracht om te worden uitgezonden. Tests, die gedaan werden om de sterkte van het afgegeven signaal te bepalen, wezen uit dat het signaal niet sterk genoeg doorkwam in het voornaamste doelgebied, Zuid-Oost-Engeland. We hadden een sterker, gericht signaal nodig en ik raadde aan dat we een 5kW zender van de RCA-fabriek in de Verenigde Staten zouden kopen. De gebroeders Verweij, als hoofdaandeelhouders van het station, gingen hiermee akkoord. Het bestellen en het aan boord van het zendschip bezorgen van de zender zou een periode van drie maanden in beslag gaan nemen."
9 "De gebroeders Verweij werden echter door een Nederlandse technicus, Luke (zijn achternaam ben ik vergeten), overgehaald met het verhaal dat hij een zender zou kunnen bouwen die net zo goed zou zijn als die van RCA, maar dan wel veel goedkoper. Zij gingen akkoord. Enige tijd later vertelde Luke de gebroeders Verweij dat hij de nieuwe zender op het schip had geïnstalleerd. Een test voor bepaling van de signaalsterkte werd door Luke georganiseerd. Deze vond plaats in een Amsterdams hotel. In een kamer werd aan de gebroeders Verweij een radio gepresenteerd die door Luke werd aangezet. Het geluid was sterk en helder. Ze waren overtuigd en betaalden Luke het geldbedrag dat ze hem verschuldigd waren. Er was echter geen zender. Het signaal dat de gebroeders hoorden, kwam van een directe kabelverbinding met een opgenomen band in een aangrenzende kamer. Later lekte uit dat Luke eigenlijk verwarmingsmonteur was en helemaal niets van zenders afwist."
10 "Helaas was ik al naar Londen afgereisd met de belofte van een radiostation dat met het signaal tot in Zuid-Oost-Engeland zou binnendringen. Ik verliet Holland en zette een kantoor in Dean Street in Londen op. Ik nam Paul Hollingdale aan, met wie ik bij de British Forces Network had gewerkt, om me te assisteren. De gebroeders Verweij vertrouwden op de nieuwe zender en gingen akkoord met het opzetten van een kantoor in Londen om potentiële adverteerders voor CNBC, de naam die we aan het station gaven, aan te trekken. We adverteerden in de Britse kranten dat CNBC met een sterk signaal in Zuid-Oost-Engeland doorkwam. Inderdaad kregen we een ongelooflijke media-aandacht voor het nieuwe station omdat toentertijd er alleen de BBC was en in de avonduren en 's nachts Radio Luxembourg. Het signaal vanaf de Borkum Riff, het zendschip dat we gebruikten, was niet erg goed in het zuiden van Engeland. We vertelden adverteerders hoe ze af moesten stemmen op CNBC."
11 "Toen begonnen de problemen. CNBC kon bijna niet ontvangen worden in het zuidoosten van Engeland, het signaal was niet consistent en men had last van interferentie. Toen de gebroeders Verweij uiteindelijk ontdekten dat ze opgelicht waren, trokken ze de stekker uit het CNBC kantoor. Ik probeerde hen opnieuw te overtuigen om alsnog een RCA-zender te kopen, maar ze weigerden. Ze verloren hun interesse in de Britse radiobusiness. Zonder financiële steun van de gebroeders moesten we meteen sluiten, waarbij de betrokkenen in Londen zonder baan werden achter gelaten. In de tussentijd waren Luke en een vriendin uit Nederland gevlucht met het geld voor de zender. Hij werd uiteindelijk in België gearresteerd en kreeg een gevangenisstraf."
12 "Omdat we zoveel publiciteit voor de "piraat" CNBC hadden gekregen kon ik voor meer dan een jaar geen baan in de radiowereld vinden. Ik stond op de zwarte lijst, evenals Paul Hollingdale, maar hij in mindere mate dan ik, daar ik zogezegd het station had beheerd. Ik herinner me niets over de plannen om de zender te laten bezorgen op een Engels eiland, dat eigendom zou zijn van een vrouw. Wel hebben we overwogen om een zender op één van de forten voor de Engelse Zuidkust te plaatsen, waarvan er één in het bezit was van wijlen Lord Sutch. Ze waren buiten de Britse territoriale wateren. We bezochten ze en besloten dat het niet praktisch was om van daaraf een radiostation te opereren."
13 "Helaas heb ik niets bewaard van de CNBC-periode. Het was een station dat net zo snel stierf als het geboren was. Anderen zouden meer succes hebben dan wij. Stations als Radio London en Radio Caroline hebben van onze fouten geleerd en werden zich bewust van het potentieel van de Britse radiomarkt. Achteraf gezien zouden we de Borkum Riff voor de Britse oostkust hebben moeten leggen en een RCA-zender gekocht moeten hebben. Zo mocht het niet zijn. Toch was het een leuke tijd en ik heb enkele goede herinneringen aan deze dagen, waarbij we een bredere keus aan radioprogrammering trachtten te brengen dan toen door de BBC werd aangeboden. Ik denk dat je kunt zeggen dat we een beetje te veel op de tijd vooruit liepen en dat we te weinig middelen hadden om ons doel te kunnen bereiken."
14 Wat moeten we uit beide verhalen concluderen? Het verhaal van Stanley over technicus Luke is zonder meer correct en dat van Michael onjuist. Het was, dit terzijde, niet de eerste keer in de korte geschiedenis van Veronica dat een dergelijk bedrog werd gepleegd. Al een maand na de oprichting van de VRON, op 16 november 1959, verzorgde Henk Oswald een testuitzending om de aandeelhouders tevreden te houden — ook toen zogenaamd vanuit volle zee, maar in werkelijkheid vanuit zijn kantoor in hartje Amsterdam. Maar ook Stanley's geheugen laat hem soms even in de steek. David "Lord" Sutch trok immers pas in mei 1964 naar het ex-legerfort Shivering Sands in de Theemsmonding. Op het punt van de gebrekkige ontvangst komt het verhaal van Stanley overeen met dat van Michael. Als we de herinneringen van Stanley en Michael naast elkaar leggen, kunnen we constateren dat er binnenskamers blijkbaar over de mogelijkheid is gesproken om een nieuwe zender eventueel elders te plaatsen. Mogelijk past ook hierin het verhaal over het eiland Sark als tussenstation voor het transport.
15 Hoe het ook zij, we kunnen Michael dus toevoegen aan het rijtje CNBC-medewerkers en — als er inderdaad, zoals hij zelf ook aangeeft, slechts drie CNBC-medewerkers zijn geweest — die van Bob Fletcher doorstrepen. In de tweede helft van de jaren zestig kreeg Radio Veronica overigens een nieuwe zender, geleverd door de fabrikant Continental Electronics. De aankoop werd toen bemiddeld door de Zwitsers Erwin Meister en Edwin Bollier, die later via de MEBO II hun eigen zeezender RNI op Engeland richtten.
   
Previous
  Het complete verhaal van CNBC kan worden nagelezen in: Hans Knot (1995), Herinneringen aan Radio Veronica, 1959-1964. Amsterdam: Stichting Media Communicatie, 1995. Als een vervolg op dit artikel vroeg Jan van Heeren aan Paul Hollingdale en Tineke de Nooij naar hun herinneringen aan de CNBC. Hun antwoord is te vinden een vervolgartikel: De radiorevolutie van CNBC dat verscheen in juni 2002.
  2002 © Soundscapes